|
BAŞ YAZI
15 Aralık 2007
|
TÜRK FOLKLORU'NUN
ÖVÜNÇ KAYNAĞI
EDREMİT TAHTAKUŞLAR KÖYÜ ÖZEL ETNORAFYA MÜZESİ
|
CELAL YILMAZ
|
Eğer
bugüne kadar Balıkesir’in, Edremit ilçesi, Akçay beldesine gidip te
Kazdağları yamacına kurulmuş TAHTAKUŞLAR KÖYÜ’nü görmediyseniz
kültür açısından çok şey kaybetmişsiniz diyebilirim. Kültür
değerlerimize sahip çıkmak için kendisinde istek gören ve bir şeyler
yapabilme çabasında olan insanlarımız ilk çalışmalarına burada
başlamalıdırlar.
 |
TAHTACI TÜRKMENLERİ : Anadolu, göçler diyarıdır...
işte bu yüzden köyünün öyküsü de, ta Orta Asya'dan başlar.
Oğuz
boylarından biri olan 'Ağaç Eri'ler, 13. yüzyılda Moğol
baskısından kaçarak Hazar Denizi'nin kuzeyine göç etmişler.
Önce Horasan'a, ardından Irak'a uzanan bu göç öyküsü,
Toroslar'a kadar devam etmiş. Tahta işlemedeki ustalıkları
nedeniyle, onlara "Tahtacı Türkmenleri", kısaca "Tahtacılar"
denmiş. Fatih Sultan Mehmed, İstanbul'u almayı kafasına
koyduğu zaman, kullanacağı gemi ve kızakların kerestelerinin
İda Dağı'ndaki ağaçlardan işlenmesini emretmiş. İşin 'erbabları'nın
Toroslar'da yaşadıkları anlaşılınca, Tahtacı Türkmenleri'ne
yeni bir göç yolu gözükmüş. Padişahın fermanı üzerine
develerini yükleyip İda'nın yolunu tutan Tahtacılar, burada
Midilli isyanlarını bastırmada da kullanılan 67 adet geminin
yanı sıra, birçok ahşap malzeme de yapmışlar. Fetih
sonrasında yöreyi terk etmeyip, Türkmen geleneklerini
sürdüren köyler kurmuşlar.
Kaz Dağı'nın görkemli ağaçları büyük yangınlar geçirmeden önce,
yörede av hayvanlarının bolluğu anlatılır. 1860'larda yerleşik
düzene geçen Türkmenler, bu yüzden kurdukları köylerden birine
"Kuşlar Bayırı" demişler. 1948'de, köyün adını, alın teri döktükleri
ağaçlara ve geleneklerine saygıyla, "Tahtakuşlar" olarak
değiştirmişler.
Edremit'e 17 km., Akçay'a 5 km.; Altınoluk'tan Akçay'a doğru
giderken, yolun 15. km.sinden (Akçay’a 5 km. kala) soğa sapıp iki
kilometre asfalt bir yol ile Tahtakuşlar Köyü'ne ulaşılıyor. Edremit
Körfezi'nin mavisi ile sırtını yasladığı dağların yeşilinin içine
saklanmış bir inci beyazlığındaki evleri ile ilk görenleri
büyülüyor, Tahtakuşlar. |
BEL BAĞLARI, SAÇ ÖRGÜLERİ :
Sergilenen
eserler arasında, geleneksel Türkmen giysileri, yün torbalar, kaz
ayağı motifli para keseleri, atların sırtına konan heybeler, çocuk
yelekleri ve başa giyilen 'terlik'ler de var. Alibey Kudar, gelen
her konuğa ay şeklindeki nazarlığın erkek yaban domuzunun alt
çenesindeki art dişlerden birinden yapıldığını ve bu dişe 'çalak'
dendiğini; törelere göre çocuğun kesilen ilk saçının saklandığını;
Oğuz Türklerinin mezar taşlarında kaz ayağı motifi bulunduğunu
bıkmadan anlatıyor. Müzede, Türkmenlerin göç ederken Kızıldeniz'den
topladıkları deniz kabuklarıyla süslenmiş bel bağlarını; üzerlik
tohumundan, bademden, incirden, karanfilden yapılma nazarlıkları;
Kaz Dağı köknarının kozalaklarını; 'belik' adı verilen ve saçı kısa
olan kız çocuklarına peruk gibi takılan saç örgülerini
görebilirsiniz.
 |
TÜRKMEN
ÇADIRI :
Müzedeki ilginç eserlerden biri, Türkmen çadırı iskeleti. Bu
çadırlar 1950'lili yıllara kadar kullanılmış. Ardıç
ağacından yapıyorlarmış, müzedeki ise kavaktan. Eskiyen
çadırlar atıldığı için örnekleri kalmayan çadırı, Edremit'in
Hacıaslanlar köyündeki son usta Ali Tuzlu yapmış. Müzenin
sembolündeki kuşlar, köyün adından alınmış. Kaz ayağı
motifi, Oğuz Türklerinin devamı olduklarını simgeliyor.
Kapalı kapı, dağlarda yaşamışlığı; kalp de sevgi, dostluk ve
barışı... Tümü 'Sarıkız' söylencesini anımsatıyor, hani şu
sarı saçlı, güzeller güzeli kaz çobanını... Kem gözlülerin,
kıskançların iftirasına uğrayıp, babası tarafından dağa
bırakılan Sarıkız'ı ve onun halk arasında ermişliğe dönüşen
öyküsünü..Onu da, kısmetse Alibey Kudar'ın bal damlayan
dilinden dinlersiniz bir gün.
GECE YARISI
BİLE AÇIK MÜZE : Ülkemizde etnoğrafya ( insan bilimleri dalı ),
cumhuriyetle birlikte çağdaş anlamda var olmaya yüz tuttu. Bireyler
antik değerleri sergilemekten ziyade, toplayan olmaktan öteye
gidemediler. Yasal zorlukları, parasal zorlukları vardı. |
 |
Bilgi, birikim ve özveri ile yola çıkmış bir insanın
düşüdür, Tahtakuşlar Etnografya Müzesi. Bu düşleri kuran
ise; Ali Bey Kudar isimli 1932 yılında Tahtakuşlar köyünde
doğan Savaştepe Köy Enstitüsü mezunu, araştırmacı,
derlemeci, iğne ile kuyu kazıp, dünü bize kucaklatan
insandır. Oğulları Orhan ve Selim Kudar'la birlikte,
'ütopist'
bir tavırla, 1991 yılında müzeyi açmış. İçinde, Türkmen sanatı
örnekleri sergilendiği gibi, düzenli olarak resim ve el sanatları
sergileri yapılıyor. Kudar ailesi, müzelerini 1992'de 'Selim Turan
Galerisi' ile zenginleştirmiş.
Anadolu’nun dört bir yanından gelen aydın ve dost yürekler
gördüklerini gittikleri yerlerde anlatmışlar. TRT dahil
birçok radyo TV ve yazılı basında Tahtakuşlar, hak ettikleri
yere gelmişler.
|
9
Eylül 1994 tarihinde galeriye bir de kitaplık kazandırılmış. Gelen
kitaplardan Tahtakuşlu çocuklar yararlanıyor. Derslerini gelip
burada yapıyorlar. Çocuklar doğal bir ortamda etnoğrafya dersini
alıyorlar.
Kudar ailesinin emeklerinin ilk karşılığı, 1994'te müzeye verilen
UNESCO Destek Ödülü olmuş. UNESCO’nun ödülünün ardından,
Balıkesirliler Birliği Derneği, Rotary Kulübü Edremit Şubesi,
Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) tarafından ödüller
verilmiş. Müze her gün açık. Mesai 'güneş saati'! Ama Kudarlar bu
işi öylesine yürekten yapıyorlar ki, kendilerini gece yarısı
kaldıran birine bile, müzenin kapısını açtıkları oluyor! Bu 'Don
Kişot'luğun sonucunda, yöreye gelenler Tahtakuşlar'a uğramadan
edemiyor.
AKTAR GİBİ :
Müzenin
girişinde, nazarlıktan heybeye kadar birçok otantik eşya satılıyor.
Kaz Dağı'nda yetişen bitkiler ve şifalı otlar da paketlenmiş.
Aralarında damar açıcı Sarıkız çayı, naftalin yerine kullanılan mor
kekik, güzel kokulu mersin yaprağı, zeytin otu, deliliğe iyi
geldiğine inanılan pelin, mide ekşimelerini iyi eden dağ nanesi,
çayı yapılan karabaş otu, tütsüsü yapılan defne de var. Mentollü ada
çayı, biberiye, sumak ve ıhlamur da raflarda yerini almış. Bu
otların kokuları başınızı döndürdüğünde, insanda Kaz Dağı'na
tırmanma duygusu uyanıyor.
Dışarı çıktığınızda, zeytin ağaçlarıyla karşılaşıyorsunuz.
ADRES :
ALIBEY KUDAR
Özel Etnoğrafya Galerisi
Tahtakuşlar Köyü 10390
AKÇAY / EDREMIT / BALIKESIR / TÜRKIYE
Telefax Galeri: 0.2663873340
Ev: (0.266) 387 32 30 |